Kan een afdaalapparaat ook voor omhoogtrekken gebruikt worden?

Wat is het verschil tussen een afdaalapparaat en een hijsapparaat?

Een afdaalapparaat is ontworpen voor de gecontroleerde afdaling van personen en lasten, terwijl een hijsapparaat specifiek bedoeld is voor het omhoogtrekken van lasten. Het fundamentele verschil zit in de werkrichting en de veiligheidsmechanismen die elk apparaat bevat.

Afdaalapparaten zoals de CMC Pro die wij aanbieden, hebben geïntegreerde remmechanismen die automatisch activeren bij te hoge afdalingssnelheden. Ze beschikken over antipaniekfuncties en AUTO-LOCK-systemen die het touw automatisch blokkeren wanneer de gebruiker de controle verliest. Deze apparaten zijn primair ontworpen om wrijving te creëren en de snelheid te controleren tijdens het naar beneden bewegen.

Hijsapparaten daarentegen zijn uitgerust met tandwielen, katrollen en mechanische voordelen om het omhoogtrekken van zware lasten mogelijk te maken. Een vierschijfsreddingstakel biedt bijvoorbeeld een krachtenreductie van 1:4, waardoor voor het takelen van een last van 100 kg slechts 25 kg trekkracht nodig is. Deze systemen hebben vaak zelfblokkerende mechanismen die voorkomen dat de last terugvalt tijdens het hijsen.

Kunnen afdaalapparaten technisch gezien worden gebruikt voor omhoogtrekken?

Technisch gezien kunnen sommige afdaalapparaten beperkt worden gebruikt voor omhoogtrekken, maar dit is niet hun primaire functie en brengt aanzienlijke beperkingen met zich mee. De meeste afdaalapparaten missen de mechanische voordelen die nodig zijn voor het efficiënt hijsen van zware lasten.

Bij gebruik van een afdaalapparaat voor omhoogtrekken moet de volledige kracht handmatig worden uitgeoefend, zonder krachtenreductie. Dit betekent dat voor het hijsen van een persoon van 80 kg ook daadwerkelijk 80 kg trekkracht nodig is, wat voor één redder vaak onmogelijk is. Daarnaast ontbreken bij de meeste afdaalapparaten de zelfblokkerende mechanismen die voorkomen dat de last terugvalt tijdens rustpauzes.

Enkele geavanceerde afdaalapparaten hebben wel bidirectionele mogelijkheden, maar zijn specifiek daarvoor ontworpen en gecertificeerd. Het gebruik van standaard afdaalapparaten voor hijsdoeleinden kan leiden tot uitputting van de redder, verlies van controle en potentieel gevaarlijke situaties waarbij het slachtoffer alsnog naar beneden valt.

Wat zijn de veiligheidsrisico’s van het verkeerd gebruik van afdaalapparaten?

Het verkeerd gebruik van afdaalapparaten voor hijsdoeleinden creëert ernstige veiligheidsrisico’s, waaronder het falen van het reddingsproces, uitputting van redders en potentieel dodelijke ongevallen. Deze risico’s ontstaan doordat de apparaten niet zijn ontworpen voor de krachten en belastingen die bij hijsen optreden.

Het belangrijkste risico is het falen van het reddingsproces binnen de kritieke 15-minutengrens. Na een val in een harnas kan hangtrauma optreden, waarbij afknelling van slagaders de bloedsomloop verstoort. Zonder adequate hijsapparatuur kan de redding te lang duren, wat leidt tot bewusteloosheid en overlijden van het slachtoffer.

Daarnaast kan uitputting van de redder ontstaan door het ontbreken van mechanische voordelen. Waar een handtakel met katrolsysteem slechts 25 kg trekkracht vereist voor een last van 100 kg, moet bij een afdaalapparaat de volledige kracht worden uitgeoefend. Dit leidt tot:

• Verlies van controle tijdens het hijsproces
• Ongecontroleerde terugval van het slachtoffer
• Beschadiging van het afdaalapparaat door verkeerd gebruik
• Falen van veiligheidsmechanismen die niet voor hijskrachten zijn ontworpen

Welke alternatieven zijn er voor veilig omhoogtrekken op hoogte?

Voor veilig omhoogtrekken op hoogte zijn gespecialiseerde hijsapparaten en takelsystemen de juiste keuze, zoals handtakels met katrolsystemen, reddingslieren en pick-off-systemen. Deze apparaten bieden mechanische voordelen en zijn specifiek ontworpen voor verticale reddingsoperaties.

Het meest effectieve alternatief is een takel- of liersysteem dat bestaat uit een zelfblokkerend apparaat, katrollen en een leeflijn die past bij de maximale werkdiepte. Deze systemen worden bevestigd aan een valbeveiligingsankerpunt dat dynamisch belastbaar is tot 1200 kg, conform NEN-EN 795. Voor reddingsoperaties boven putten zijn driepoten en vierpoten gangbare oplossingen, waarbij de kop minimaal 3 meter hoog moet zijn voor brancardredding.

Pick-off-systemen worden veelal ingezet bij besloten ruimten en bieden het voordeel dat de risicozone niet betreden hoeft te worden. Via een telescopische pick-off-stok koppelt de redder een reddingslijn aan het harnas van het slachtoffer, waarna deze met een handtakel naar een veilige locatie wordt gehesen. Machinale lieren dienen voorzien te zijn van een slipkoppeling om doortrekken te voorkomen als het slachtoffer ergens aan vast hangt.

Hoe kies je het juiste reddingsapparaat voor jouw werksituatie?

De keuze voor het juiste reddingsapparaat hangt af van de specifieke werkomgeving, het type risico, de beschikbare ankerpunten en de opleiding van het reddingspersoneel. Een grondige risicoanalyse en het opstellen van een schriftelijk reddingsplan zijn essentieel voor de juiste apparaatkeuze.

Voor werkzaamheden boven water, zoals bij waterschappen die werken aan sluizen en steigers, zijn andere overwegingen van toepassing dan bij industrieel werk op hoogte. Bij waterschapsinstallaties moet rekening worden gehouden met het risico op verdrinken naast het valgevaar, wat specifieke reddingsapparatuur vereist die geschikt is voor natte omgevingen.

Factoren bij apparaatkeuze

Bij de selectie van reddingsapparatuur moeten verschillende factoren worden afgewogen. De werkdiepte bepaalt de benodigde lijnlengte en het type ankerpunt. Voor reddingsoperaties moet vooraf worden gecontroleerd of de redder het apparaat vanuit zijn positie kan bedienen, of de redders bekend zijn met de bediening en of de intreklijn lang genoeg is om het slachtoffer op een veilige locatie neer te laten.

De beschikbaarheid van gespecialiseerde reddingsteams speelt ook een rol in de apparaatkeuze. In regio’s zoals Utrecht/Amersfoort, Eindhoven, Botlek, Terneuzen en Den Helder zijn gespecialiseerde reddingsteams actief voor redding uit hoogte en besloten ruimten. Waterschappen wordt aangeraden hierover vooraf contact op te nemen bij het opstellen van hun reddingsplannen.

Hoe Felix Safety helpt met professionele reddingsapparatuur

Felix Safety biedt integrale veiligheidsoplossingen voor organisaties die werken met valgevaar en reddingssituaties. Met meer dan 20 jaar vakkennis ondersteunen wij waterschappen, industriële bedrijven en reddingsdiensten bij het kiezen van de juiste apparatuur en het opstellen van effectieve reddingsplannen.

Ons aanbod omvat zowel gespecialiseerde afdaalapparaten zoals de CMC Pro als professionele hijsapparatuur en takelsystemen. Wij leveren uitsluitend gecertificeerde apparatuur die voldoet aan de strengste veiligheidsnormen en bieden daarbij:

• Deskundige advisering bij de keuze van reddingsapparatuur
• Praktijkgerichte training voor realistisch gebruik
• Gecertificeerde keuringen en onderhoud
• Ondersteuning bij het opstellen van reddingsplannen

Voor organisaties die werken in risicovolle omgevingen is het essentieel om de juiste apparatuur te kiezen en medewerkers adequaat op te leiden. Heeft u vragen over de beste reddingsoplossing voor uw specifieke werksituatie? Neem dan contact met ons op voor persoonlijk advies.