Governance Code Veiligheid in de Bouw en EU-wetgeving: regels en praktijk van werken op hoogte
Wetgeving werken op hoogte: regels, training en veiligheid in de praktijk
Veel organisaties denken dat veilig werken op hoogte vooral draait om het aanschaffen van de juiste valbeveiliging. In werkelijkheid gaat het om veel meer dan alleen het juiste materiaal.
Wetgeving rondom werken op hoogte verplicht organisaties om risico’s vooraf te beoordelen, medewerkers goed te instrueren en veiligheidsmiddelen aantoonbaar te controleren. Toch bestaat er vaak onduidelijkheid over wat nu precies verplicht is. Hoe zit het met trainingen? Hoe vaak moeten inspecties plaatsvinden? En wanneer is veiligheid daadwerkelijk goed georganiseerd?
In dit artikel leggen we uit hoe de Europese regelgeving rondom werken op hoogte is opgebouwd, wat de regels zijn rondom training en inspectie en hoe organisaties veilig werken op hoogte structureel kunnen organiseren.
Europese wetgeving voor werken op hoogte
Binnen Europa wordt veilig werken op hoogte geregeld via een aantal belangrijke richtlijnen. De basis hiervoor ligt in:
de Europese kaderrichtlijn voor arbeidsveiligheid (89/391/EEC)
de richtlijn voor het gebruik van arbeidsmiddelen bij werkzaamheden op hoogte (2001/45/EC)
Deze richtlijnen vormen de basis voor nationale arbowetgeving binnen alle EU-lidstaten. Werkgevers zijn daardoor verplicht om werkzaamheden op hoogte veilig te organiseren en risico’s vooraf te beoordelen.
In de praktijk betekent dit dat organisaties moeten zorgen voor:
een risicoanalyse voordat werkzaamheden op hoogte plaatsvinden
veilige werkmethoden en geschikte arbeidsmiddelen
voldoende instructie en training voor medewerkers
regelmatige inspectie en onderhoud van veiligheidsmiddelen
De Europese regelgeving schrijft geen vaste trainingsduur of opleidingsuren voor. De invulling hiervan wordt bepaald op basis van de Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) en het risicoprofiel van de werkzaamheden.
Van regelgeving naar sectorinitiatieven
Hoewel de wettelijke kaders al lange tijd bestaan, zien we in veel sectoren dat veiligheid steeds professioneler wordt georganiseerd. Organisaties kijken niet langer alleen naar het voldoen aan minimale wettelijke eisen, maar proberen veiligheid structureel te integreren in hun bedrijfsvoering.
Deze ontwikkeling zien we duidelijk terug in sectorinitiatieven waarin veiligheidscultuur, leiderschap en samenwerking centraal staan. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de Governance Code Veiligheid in de Bouw.
Governance Code Veiligheid in de Bouw
Binnen de bouw- en infrasector wordt al jaren gewerkt met de Governance Code Veiligheid in de Bouw. Deze code is ontwikkeld om veiligheid niet alleen technisch te verbeteren, maar vooral ook organisatorisch en cultureel beter te verankeren binnen projecten.
De afgelopen jaren is er opnieuw nadruk gelegd op de verdere implementatie van deze code. Daarbij staan onderwerpen zoals veiligheidscultuur, leiderschap en ketenverantwoordelijkheid centraal.
De Governance Code richt zich dus niet alleen op technische maatregelen, maar vooral op gedrag en organisatie. Bedrijven worden gestimuleerd om veiligheid structureel onderdeel te maken van hun bedrijfsvoering en verantwoordelijkheid te nemen voor veiligheid binnen de volledige projectketen.
Belangrijke thema’s binnen de code zijn onder andere:
leiderschap en voorbeeldgedrag vanuit het management
samenwerking tussen opdrachtgevers, aannemers en onderaannemers
structurele aandacht voor risico’s in alle fasen van een project
het versterken van veiligheidscultuur binnen organisaties
Meer informatie hierover is te vinden via:
https://www.governancecodevb.nl
Training werken op hoogte: wat is verplicht?
Een belangrijk onderdeel van veilig werken op hoogte is training en instructie. Volgens de Europese regelgeving moeten werknemers aantoonbaar voldoende geïnstrueerd zijn om hun werkzaamheden veilig uit te voeren.
Hoe een training wordt ingericht hangt af van verschillende factoren, zoals:
de aard van de werkzaamheden
de gebruikte valbeveiligingssystemen
de hoogte en complexiteit van de werkomgeving
de risico’s zoals vastgesteld in de RI&E
In veel organisaties volgen medewerkers een basistraining werken op hoogte van ongeveer twee dagen. Tijdens deze training leren zij onder andere:
risico’s herkennen bij werkzaamheden op hoogte
persoonlijke beschermingsmiddelen correct gebruiken
werken met ankerpunten en valbeveiligingssystemen
noodprocedures en reddingstechnieken toepassen
Hoe vaak moet een training werken op hoogte worden herhaald?
De wet schrijft geen vaste herhalingstermijn voor voor trainingen werken op hoogte. Wel stelt de regelgeving dat werknemers voldoende competent moeten zijn om hun werkzaamheden veilig uit te voeren.
In veel sectoren wordt daarom gewerkt met periodieke herhaling van trainingen. In de praktijk ligt deze herhaling vaak tussen één en drie jaar, afhankelijk van het risicoprofiel van de werkzaamheden.
Voorbeelden uit de praktijk:
rope access werkzaamheden: jaarlijkse herhaling
trainingen werken op hoogte: meestal elke 1 tot 2 jaar
bouwsector: vaak jaarlijks of tweejaarlijks
Deze frequenties zijn gebaseerd op praktijkervaring, sectorafspraken, certificeringssystemen en eisen van opdrachtgevers of verzekeraars.
Bij Felix Safety adviseren wij organisaties om trainingen periodiek te herhalen. In veel situaties gebeurt dit jaarlijks, zodat medewerkers vertrouwd blijven met de gebruikte systemen en procedures.
Wat zijn de grootste risico’s bij werken op hoogte?
Valincidenten behoren tot de meest voorkomende oorzaken van ernstige arbeidsongevallen. Niet alleen de hoogte zelf vormt een risico, maar ook factoren zoals weersomstandigheden, beperkte werkruimte en het gebruik van verschillende arbeidsmiddelen.
Veel incidenten ontstaan doordat risico’s vooraf niet volledig zijn beoordeeld of doordat medewerkers onvoldoende bekend zijn met de juiste procedures. Daarom is het belangrijk dat organisaties niet alleen beschikken over de juiste middelen, maar ook zorgen voor duidelijke werkwijzen, training en toezicht.
Welke valbeveiliging is verplicht bij werken op hoogte?
Bij werken op hoogte wordt gewerkt volgens de arbeidshygiënische strategie. Dat betekent dat risico’s eerst zoveel mogelijk bij de bron worden aangepakt.
Organisaties kijken daarom eerst naar:
het voorkomen van werkzaamheden op hoogte
collectieve maatregelen zoals hekwerken of bordessen
Pas wanneer deze maatregelen niet mogelijk zijn, worden persoonlijke beschermingsmiddelen tegen vallen gebruikt, zoals:
veiligheidsharnassen
vallijnen
valblokken
ankerpunten
Deze middelen moeten correct worden gebruikt en periodiek worden geïnspecteerd.
Waarom inspectie en registratie steeds belangrijker worden
Naast training en het gebruik van valbeveiliging wordt ook aantoonbaarheid van veiligheid steeds belangrijker.
Organisaties moeten steeds vaker kunnen laten zien:
wanneer systemen voor het laatst zijn geïnspecteerd
waar inspecties zijn geregistreerd
welke medewerkers bevoegd zijn om op hoogte te werken
of PBM aantoonbaar zijn gekeurd
Door inspectie, training en registratie goed te organiseren ontstaat een veiligheidsstructuur die niet alleen technisch klopt, maar ook organisatorisch aantoonbaar is.
Veilig werken op hoogte als integraal systeem
Training alleen is niet voldoende om veiligheid structureel te borgen. In de praktijk ontstaat veiligheid pas wanneer meerdere onderdelen goed op elkaar aansluiten.
Steeds meer organisaties organiseren veilig werken op hoogte daarom als een integraal systeem, waarbij onder andere aandacht is voor:
risicoanalyses per locatie
training van medewerkers
inspectie en keuring van valbeveiliging
implementatie van ankerpunten en systemen
registratie van PBM en bevoegdheden
Bij Felix Safety ondersteunen wij organisaties bij het organiseren van deze complete veiligheidsstructuur.
Het doel is altijd hetzelfde: ervoor zorgen dat veilig werken op hoogte niet alleen geregeld is, maar ook aantoonbaar en duurzaam georganiseerd blijft.